Kacheksja – czy pacjent kachektyczny może ćwiczyć?

Czym jest kacheksja?

Kacheksja (wyniszczenie organizmu) to złożony zespół metaboliczny występujący najczęściej u pacjentów z zaawansowanymi chorobami nowotworowymi, niewydolnością serca, przewlekłą obturacyjną chorobą płuc, niewydolnością nerek czy AIDS. Jej główną cechą jest postępująca utrata masy mięśniowej, której nie da się całkowicie odwrócić wyłącznie poprzez zwiększenie podaży kalorii.

Pacjent kachektyczny traci nie tylko tkankę tłuszczową, ale przede wszystkim mięśnie. Prowadzi to do znacznego osłabienia organizmu, ograniczenia sprawności i pogorszenia jakości życia.

Czy pacjent kachektyczny może ćwiczyć?

Odpowiedź brzmi: tak, nawet powinien, ale pod warunkiem odpowiedniego doboru aktywności oraz konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Wbrew dawnym przekonaniom całkowite unikanie ruchu nie jest korzystne. Umiarkowana aktywność fizyczna może:

– spowalniać utratę masy mięśniowej,

– poprawiać wydolność organizmu,

– zmniejszać uczucie zmęczenia,

– poprawiać nastrój i samopoczucie,

– wspierać pracę jelit i ograniczać zaparcia.

Najczęściej zaleca się:

– krótkie spacery,

– ćwiczenia oddechowe,

– lekkie ćwiczenia rozciągające,

– ćwiczenia wykonywane w pozycji siedzącej lub leżącej,

– delikatny trening oporowy pod kontrolą fizjoterapeuty.

Należy jednak pamiętać, że intensywny wysiłek może przynieść odwrotny efekt i dodatkowo obciążyć osłabiony organizm. Ćwiczenia powinny być zawsze dostosowane do aktualnego stanu chorego.

Zaparcia a obrzęki – jaka jest między nimi zależność?

U pacjentów z kacheksją często współwystępują zarówno zaparcia, jak i obrzęki. Chociaż są to odrębne problemy, mogą wzajemnie się nasilać.

Przyczyną zaparć bywają:

– ograniczona aktywność fizyczna,

– niedostateczne spożycie płynów,

– uboga dieta,

– stosowanie opioidowych leków przeciwbólowych,

– zaburzenia metaboliczne.

Zalegające masy kałowe zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej i mogą utrudniać odpływ krwi żylnej oraz chłonki z kończyn dolnych. W rezultacie obrzęki nóg mogą się nasilać.

Jednocześnie obrzęki u pacjentów kachektycznych często wynikają z innych mechanizmów, takich jak:

– niedobór białka (hipoalbuminemia),

– niewydolność serca,

– niewydolność nerek,

– zaburzenia funkcji wątroby,

– zaawansowana choroba nowotworowa.

Dlatego pojawienie się obrzęków wymaga zawsze oceny lekarskiej, szczególnie gdy narastają lub towarzyszy im duszność.

Skąd biorą się wybroczyny?

Wybroczyny to drobne, punktowe krwawienia pod skórą lub błonami śluzowymi. Mają zwykle średnicę od 1 do 3 mm i nie znikają po uciśnięciu skóry.

U pacjentów kachektycznych mogą pojawiać się z kilku powodów:

– małopłytkowości (obniżonej liczby płytek krwi),

– zaburzeń krzepnięcia,

– niedoborów witamin, zwłaszcza witaminy C i K,

– osłabienia ścian naczyń krwionośnych,

– uszkodzenia szpiku kostnego przez chorobę lub leczenie onkologiczne,

– stosowania leków przeciwkrzepliwych.

Wybroczyny mogą być sygnałem poważnych zaburzeń hematologicznych, dlatego ich nagłe pojawienie się powinno zostać zgłoszone lekarzowi.

Jak czuje się pacjent kachektyczny?

Objawy kacheksji wykraczają daleko poza sam spadek masy ciała. Chorzy często opisują:

Skrajne zmęczenie

Nawet proste czynności, takie jak ubranie się, przygotowanie posiłku czy krótki spacer, mogą wymagać dużego wysiłku.

Osłabienie mięśni

Pacjent ma trudności ze wstawaniem z łóżka, wchodzeniem po schodach czy utrzymaniem równowagi.

Brak apetytu

Wiele osób odczuwa szybkie uczucie sytości, nudności lub całkowity brak chęci do jedzenia.

Uczucie zimna

Zmniejszona ilość tkanki tłuszczowej i zaburzenia metaboliczne powodują zwiększoną wrażliwość na chłód.

Pogorszenie nastroju

Przewlekłe zmęczenie, ograniczenie samodzielności i postępująca choroba mogą prowadzić do obniżenia nastroju, lęku lub depresji.

Obrzęki i uczucie ciężkości

Pomimo utraty masy ciała niektórzy chorzy obserwują obrzęki stóp, kostek lub podudzi, które powodują dyskomfort i utrudniają poruszanie się.

Duszność

Osłabienie mięśni oddechowych oraz współistniejące choroby mogą powodować zadyszkę nawet podczas niewielkiego wysiłku.

Podsumowanie

Kacheksja jest poważnym zespołem wyniszczenia organizmu, który wymaga kompleksowego leczenia obejmującego terapię choroby podstawowej, odpowiednie żywienie oraz indywidualnie dobraną aktywność fizyczną. Umiarkowane ćwiczenia mogą przynosić korzyści, jednak muszą być dostosowane do możliwości chorego. Zaparcia mogą pośrednio nasilać obrzęki, natomiast wybroczyny często świadczą o zaburzeniach krzepnięcia lub problemach hematologicznych. Pacjenci kachektyczni najczęściej zmagają się z osłabieniem, zmęczeniem, utratą apetytu oraz znacznym ograniczeniem codziennej sprawności.

*Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej.